Denetlemelerde Objektifa Olmanın Önemi
Denetleme denilince akla kamu kurum ve kuruluşlarının denetlenmesi, ticari işletmelerin denetlenmesi, yapılan bir işin kalitesinin denetlenmesi gibi çok geniş kapsamlı ifadeler anlaşılabilir.
Tüm bu denetleme türlerinde esas olan daima objektifa olmaktır. Aksi halde denetleme sonuçları güvenilirliğini yitirecektir. Denetlemenin yapılış amacı doğru değerlendirme ve gerektiğinde ilgili durumu iyileştirici değişiklikler yapmak olduğundan denetlemenin güvenilir ve objektifa olmasına mutlaka ihtiyaç duyulur.
Denetleme ve Objektiflik Kavramı Arasındaki İlişki
Denetlemede objektiflik sürecin geçerli ve güvenilir olması açısından temel bir ilkedir. Denetim faaliyetinin amacı; bir kurumun, işlemin ya da mali tablonun belirlenen kurallara, mevzuata ya da standartlara uygun olup olmadığının tarafsız biçimde değerlendirilmesidir. Eğer denetçi kişisel çıkar, baskı ya da önyargı etkisi altında kalıp objektifa olmayacak şekilde davranırsa yapılan inceleme gerçeği yansıtmaz. Bu durum hem kurumsal yapıya hem de kamuya olan güvene zarar verecektir.
Objektiflik özellikle mali denetimlerde büyük önem taşır. Finansal tabloların doğru ve dürüst bir görünüm sunup sunmadığına ilişkin değerlendirme yapılırken denetçi yalnızca somut kanıtlara odaklanmalıdır.
Denetimde objektifa olmak aynı zamanda bağımsızlık ilkesi ile de ilişkilidir. Denetçinin denetlediği kurumla herhangi bir çıkar ilişkisinin olmaması gerekir. Aksi halde çıkar çatışması ortaya çıkar ve raporun tarafsızlığı sorgulanır hale gelir. Bağımsızlık yalnızca fiili olarak değil görünüşte de sağlanmalıdır. Yani, denetim sürecine dışarıdan bakıldığında da objektifa görünmelidir. Bu durum denetim sonuçlarının kabul edilebilirliğini oldukça güçlendirir.
Objektifa Denetim Süreci
Objektifa bir denetim süreci, kurumsal şeffaflığı ve hesap verilebilirliği destekler. Denetim raporları yöneticilere var olan eksiklikleri açıkça gösterir, çeşitli riskleri ortaya koyar ve iyileştirme alanlarını belirler. Eğer denetim taraflı yapılırsa hatalar gizlenebilir, usulsüzlükler tespit edilemeyebilir ve kurum uzun vadede ciddi zararlarla karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle objektiflik yalnızca etik bir gereklilik olarak görülmemelidir. Objektiflik aynı zamanda kurumsal sürdürülebilirliğin de bir ön koşuludur.
Denetleme süreçleri daima objektif, adil, doğru ve güvenilir bir değerlendirme süreci şeklinde yönetilmelidir. Tarafsız ve bağımsız bir denetim hem kurum içi düzeni güçlendirir hem de paydaşların güvenini arttırır.
Objektiflikten uzak bir denetim ise sistemin bütünlüğüne zarar verir. Hukuki ve ekonomik birtakım riskleri de beraberinde getirir. Bu nedenlerden dolayı denetçiler objektifliğine güvenilir insanların yaptıkları bir iştir. Zaman içerisinde dönem dönem denetçinin güvenilir ve objektif olup olmadığı da başka denetçiler tarafından denetlenmektedir. Tüm bu işlemler güven açısından elzemdir.
Objektifa Olmayan Denetim Süreci
Objektif olmayan bir denetim sürecini örnek üzerinden açıklayalım. Bir işletmenin temizlik açısından denetlenmesi gerektiğini ve denetleme için giden gruptaki denetçilerden birinin işletme sahibinin yakın akrabası olduğunu varsayalım. Bu işletme normalde hijyen yönetmeliklerine aykırı bir işletme yönetiyor olsun. Bu durumda bir hafta önceden denetçinin akrabasına denetleme tarihini önceden haber vermesi bir çıkar çatışmasıdır.
İnsani görünse de ilkelere ve meslek etiğine aykırı bir durumdur. Öte yandan bunu bilerek yapmayan bir denetçi özel hayatında akrabasının işletmesine gelen yüksek cezadan sorumlu tutulabilir. Denetçi akrabasının işletmesinden ve ekmeğinden olmasını istemeyebilir. Bu gibi durumlar insani olsa da mesleki açıdan oldukça yanlıştır ve kural ihlalidir.
Öte yandan işletme gerçekten temiz olabilir ama sonradan denetçilerden birinin işletme sahibinin akrabası olduğunun diğer insanlarca öğrenilmesi ‘belki de bu gerçek bir değerlendirme değil’ şüphesini uyandırabilir.
İşte, bu tip çıkar çatışması ve hem denetçiye olan güvenin sarsılmasının hem de hata yapması ihtimalinin ortadan kaldırılması adına işletme sahibi ile herhangi bir ilişiği olmayan kişilerin olması gerektiği gibi denetime gitmeleri en doğrusudur.
Yorumlar