Eğitimde Gözlem Teknikleri ile Objektif Olma Arasındaki İlişki

Eğitim bilimlerinde öğrenciler eğitimciler tarafından kendilerine faydalı olacak biçimde gözlemlenirler. Bu süreçte objektif olmak oldukça önemlidir. Objektif bakış açısına sahip olan eğitimciler gözlem değerlendirmelerini yaparken kendilerine dair herhangi bir etki altında kalmamış olurlar. Ayrıca objektiflik eğitimcilerin daha mantıklı, planlı ve dikkatli gözlemler yapmasına olanak tanıyan bir unsurdur. Bu nedenle tüm eğitimcilerin öğrencilerine dair gözlemleri değerlendirirken objektif olmaları beklenir.

Eğitimciler Neden Objektif Olmalıdır?

Eğitimciler veya öğretmenler taraflı oldukları zaman öğrencileri arasında ayrım yapmaya ve sadece kendisi gibi düşünen, kendisi ile benzer özellikleri taşıyan, kendisinin beğenisine uyan vb. herhangi bir noktada kendisi işe özdeşleştirdiği öğrencilerine faydalı olacaktır. Kendisi ile herhangi bir noktada zıt düşen diğer öğrencilerine karşı da hem faydalı bir eğitim süreci sunamaz hem de eğitim, öğretim, sosyal beceriler vb. gibi pek çok alanda öğrencilerine zarar verir.

Bu nedenle din, dil, ırk, mezhep, yaş, cinsiyet vb. her ne farklılık noktasında olursa olsun eğitimciler öğrencileri arasında ayrım yapmadan her birine objektif şekilde yaklaşarak profesyonelliğini korumalıdır. Yalnızca öğretim noktasında değil eğitim noktasında da öğrencilerini aynı bakış açısı ile gözlemlemeli ve değerlendirmelidir.

Özellikle okul öncesi öğretmenlerin yaptıkları gözlemler ve bu gözlemlere dayalı sundukları raporlar tamamen objektif bir düzende ilerlemelidir. Bu sayede henüz erken yaşta fark edilen bedensel, ruhsal veya zihinsel bir problem çözüme ulaştırılabilir.

Eğitimciler Neleri Gözlemler?

Eğitimciler genellikle öğrencilerinin; sosyal becerileri, motor becerileri, kelime dağarcığı, özbakım becerileri, duygusal gelişim gibi çeşitli unsurları gözlemlerler. Ardından gözlemlerini tablo haline getirerek rapor şeklinde sunarlar. Bu raporlara genel olarak bakıldığında öğrencilerle ilgili verilere dayalı çıkarımlar yapılabilir.

Her veriye dayalı çıkarımda olduğu gibi eğitimcilerin yaptıkları gözlemlerde de objektif cümlelerden yararlanılır. Örnek olarak bir okul öncesi öğretmenin sınıf ortamında bir öğrencinin sık sık diğer çocuklarla sorun yaşadığını fark etmesi durumunda hazırlayacağı rapordaki ‘sosyal beceriler’ bölümünün altına ‘Ayşe’nin bu hafta 4 kere farklı öğrencilerle oyuncak paylaşımında sorun yaşadığı fark edildi’ şeklinde objektif bir cümle yazılır. Belirli bir süreç boyunca bu tip objektif cümlelerle öğretmen raporunu hazırlar ve son olarak gözlemlediği unsurlara bakarak yine objektif olan sonuç çıkarımı yapılır ve bir problem tespit edilmişse öğrencinin velileri ile görüşülerek öğrencinin psikolojik, fizyolojik vb. sorununa yönelik yardım alması ve sorununun çözülmesi sağlanır.

Eğitimde Gözlem Süreci

Öğretmenlerin öğrencileri için yaptıkları gözlem süreci temel olarak şu şekilde ilerleyecektir:

·         Gözlemin amacı tespit edilir.

·         Hangi sıklıkta yapılacağına önceden karar verilir. Zaman aralığı çok fazla tutulmamalı ve daha işlevsel takip için sık sık yapılmalıdır.

·         Zaman, ortam, yer vb. gibi çeşitli koşullar yazılarak kayıt altında tutulur.

·         Gözlem süreci boyunca subjektif değil; objektif davranmaya özen gösterilir.

·         Öğrencilerin davranışlarının yüzeysel mi gerçek mi olduğuna dikkat edilmelidir. Bu değerlendirmede tespitlerin doğru yapılması oldukça önemlidir.

·         Elde edilen bilgiler gizli tutulmalıdır. Öğrenciler de yaşları kaç olursa olsun bireydirler ve özel hayatları, mahremiyet duygularına karşı saygılı ve dikkatli hareket edilmelidir.

·         Her ne kadar değerlendirmeler objektif olsa da objektifliği arttırma amacı ile gözlemleri birden fazla kişinin yapmasına olanak tanımak da gerekebilir. Bu sayede bir uzmanın fark etmediği detayı başka bir uzman fark edebilir.

·         Gözlem yapılırken daima öğrenciler için bireysel olarak ilerlenmelidir. Örnek olarak sınıftaki tüm çocuklara ‘şiddete meyilli mi değil mi’ gibi bir gözlem yapmak zaman kaybına yol açabilir. Bunun yerine gözlem sürecinde öğrencinin davranışlarına uygun şekilde bireysel bir yol izlemek her öğrenci için daha faydalı sonuçlar verecektir.