ObjektifA Değerlendirme Neden Her Zaman Mümkün Değildir? OBJEKTİFA

Bir değerlendirmenin objektifa olarak yapılması; değerlendirmeyi yapan kişinin kendine ait duygu, önyargı, varsayım vb. unsuları devre dışı bırakarak; somut veriler ve gerçekler üzerinden yapılması anlamına gelmektedir. Bu değerlendirme biçiminde ölçülebilir kriterler, gözlemlenebilir davranışlar ve/veya doğrulanabilecek bilgiler esas alınır. Ana amaç değerlendirilen konuya adil ve tarafsız bir bakış açısıyla yaklaşmak ve sonucu kişisel görüşlerden bağımsız hale getirmektir.

Objektifa değerlendirme; eğitim, yönetim, mülakat, iş hayatı, hukuk, medya vb. pek çok alanda güvenilirliğin temelini oluşturmaktadır. Özellikle karar alma süreçlerinde objektifa tutum sayesinde hatalı yargıların ve haksız uygulamaların önüne geçilebilir.

ObjektifA Değerlendirmenin Her Zaman Mümkün Olup Olmaması

İnsan zihni karar alırken yalnızca mantık ile her zaman hareket edemez. Bazı durumlarda duygular cüzi miktarda da olsa değerlendirmeye etki edebilmektedir. Bu nedenle her zaman gibi keskin bir ifadeyi objektifa değerlendirme için kullanmak doğru olmayacaktır. Kişinin objektifa olması gereken konularda mümkün olduğunca kendisini konunun dışında tutmaya çalışması durumunda kişi bunu ne ölçüde başarabilirse o derecede objektifa olur.

Örneğin fen bilimleri ile ilgili araştırmalarda objektifa değerlendirme yapmak mümkündür. Tüm araştırma unsurları somut olduğundan ve kontrollü deney ortamını kurmak imkanından kaynaklı kişiler objektifa değerlendirme yapabilir.

Ancak aynı deneyi yaparken birinin objektifa değerlendirmesi sonucu ulaştığı bilgi zamanla çürütülebilir ve başka birinin objektifa değerlendirmesi yeni gerçeklik olarak kabul edilebilir.

Bu değişime örnek olarak atomun bölünmesi konusunu gösterebiliriz. Geçmişte atomun bölünemeyeceği sonucuna varan çok sayıda bilim insanı vardır. Ancak atomun bölünebildiği sonucuna varan Albert Einstein fizikteki bu konuya yeni bir gerçeklik sunmuştur.

Doğruluğuna bakılmaksızın atomun bölündüğünü söyleyen bilim insanları da bölünemediğini söyleyen bilim insanları da objektifa değerlendirme yapmaktadır. Çünkü fikirleri kendilerine ait olsa da bunu somut verilere dayandırabilecekleri deneyler sayesinde delil gösterebilirler.

Sosyal Bilimlerde ObjektifA Değerlendirme

Fen bilimlerine dair örnek verdikten sonra objektif değerlendirmenin neden her zaman mümkün olmadığı önermesine uyan sosyal bilimlerden de söz etmek gerekir.

Örnek olarak Tarih bilimi bir sosyal bilimdir. Tarihte bir bilgiye ulaşmak için geçmişe ait; arkeolojik buluntular, resim tabloları, edebi eserler, mektuplar, yazışmalar, mimari kalıntılar, günceler, paralar, gazeteler vb. incelenir.

Ancak bu bulgular her zaman incelenen kaynağın %100 gerçeği yansıttığı kanıtlanamaz. Örnek olarak tarihi öneme sahip bir kişiden nefret eden bir birey o kişi ile ilgili iftiralarla dolu bir mektup yazmış olabilir. Bu mektup ele geçirildiğinde diğer incelenen bulgularla çatıştığı görülebilir. Öte yandan mektup gerçeği yansıtıyor olabilir ve diğer bulgular ilgili tarihi öneme sahip kişiden para, mevkii vb. umduğu için doğru olmayacak şekilde iyi bahsedilmesi de mümkündür. Bu durumda sonuca varılan gerçek tamamen doğru olmayabilir.

Tarihçi bu noktada mümkün olabildiğince objektif sonuca varmak için diğer bulgulardan söz ettikten sonra bir noktada ‘çelişkili de olsa’ bu tip bir mektup bulunduğunu söylerse diğer bulgularını gerçeklik kabul ettiği algısı oluşabilir. Mektubun doğru ama diğer bulguların çelişkili olduğunu söylerse de bu defa mektubu gerçek olarak baz aldığı algısı oluşabilir.

Burada tarihçinin ‘çelişkili’ demesi kendisine ait objektif olmayan bir ifadeymiş gibi anlaşılabilir. Ancak elindeki veriler gerçekten birbiri ile çeliştiği için aslında bu bir objektif değerlendirmedir. Yine de tarihsel gerçekleri aydınlatmak için neyi doğru olarak algıladığını belirtmesi kendisine ait bir değerlendirme olacağından subjektif olarak nitelendirilebilir.

Bu tip durumlarda insan gibi soyut ve somutlarla karışmış bir varlığı inceleyen tarih bilimi ile tamamen somut olan fizik bilimini karşılaştırırken; objektifA değerlendirmenin her türlü durumda mümkün olmadığı sonucuna ulaşabiliriz.